Dobrostan psychiczny uczniów nie oznacza, że każdego dnia są zadowoleni i nie doświadczają trudności. Chodzi raczej o to, czy mają warunki do nauki, rozwijania relacji, radzenia sobie z emocjami i szukania pomocy wtedy, gdy jej potrzebują.
Szkoła nie zastąpi rodziny ani specjalistycznej pomocy, ale może być ważnym środowiskiem wspierającym zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży.
1. Buduj relacje oparte na bezpieczeństwie
Uczeń łatwiej prosi o pomoc, gdy ma poczucie, że dorosły potraktuje go poważnie. Nie oznacza to rezygnacji z wymagań. Chodzi o połączenie jasnych zasad z szacunkiem i przewidywalnością.
W codziennej pracy pomaga:
- spokojne reagowanie na błędy i trudne zachowania;
- unikanie ośmieszania i porównywania uczniów;
- zauważanie wysiłku, a nie tylko wyniku;
- konsekwentne stosowanie zasad wobec całej klasy.
2. Zauważaj emocje i zachowanie
Wycofanie, drażliwość, spadek zaangażowania czy konflikty mogą mieć różne przyczyny. Nie należy automatycznie traktować ich jako dowodu zaburzeń psychicznych ani zakładać, że uczeń zachowuje się w ten sposób celowo.
Warto przyjrzeć się temu, kiedy trudność się pojawia, co ją poprzedza i co pomaga uczniowi wrócić do równowagi. Rozmowę najlepiej prowadzić bez publicznego oceniania i presji na natychmiastowe wyjaśnienia.
3. Wspieraj poczucie sprawczości
Poczucie, że można wpływać na własne działania, sprzyja zaangażowaniu. Pomagają w tym osiągalne cele, informacja zwrotna wskazująca konkretne postępy oraz możliwość dokonywania wyborów adekwatnych do wieku.
Zamiast mówić wyłącznie „musisz bardziej się postarać”, można wspólnie ustalić, jaki będzie następny krok i jak uczeń rozpozna, że zrobił postęp.
4. Dbaj o relacje w klasie
Przynależność do grupy i poczucie akceptacji są ważne dla funkcjonowania uczniów. Dlatego warto reagować na wykluczanie, przemoc rówieśniczą i upokarzające komentarze, a także uczyć sposobów rozwiązywania konfliktów.
Działania integracyjne są najbardziej wartościowe wtedy, gdy towarzyszą im codzienne, sprawiedliwe zasady oraz szybka reakcja dorosłych na krzywdzenie.
5. Współpracuj z rodziną i specjalistami
Jeżeli trudności utrzymują się, nasilają lub wyraźnie wpływają na funkcjonowanie ucznia, warto porozmawiać z rodzicami lub opiekunami i ustalić dalsze działania. W zależności od sytuacji pomocne może być zaangażowanie psychologa szkolnego, pedagoga lub specjalisty spoza szkoły.
W przypadku bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia należy uruchomić odpowiednie procedury bezpieczeństwa, a nie ograniczać się do zwykłej rozmowy wspierającej.
Co można zrobić już dziś?
Wybierz jedną prostą zmianę: poświęć uczniowi chwilę na spokojną rozmowę, przekaż konkretną informację o jego postępie albo sprawdź, czy każdy w klasie ma możliwość bezpiecznego zgłoszenia problemu.
Pojedyncze działanie nie rozwiąże wszystkich trudności. Regularne, spójne reakcje dorosłych mogą jednak pomagać w budowaniu środowiska, w którym uczniowie łatwiej uczą się, nawiązują relacje i szukają wsparcia.
Ważne: obserwacje nauczyciela mogą pomóc wcześnie zauważyć problem, ale nie zastępują diagnozy psychologicznej ani psychiatrycznej.
- OECD (2019). PISA 2018 Results (Volume III): What School Life Means for Students’ Lives. OECD Publishing. Raport omawia poczucie przynależności do szkoły, relacje rówieśnicze i wsparcie nauczycieli.
https://doi.org/10.1787/acd78851-en - WHO, UNESCO, UNICEF (2022). Promoting and protecting mental health in schools and learning environments.Materiał przedstawia rekomendacje dotyczące wspierania zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w środowisku szkolnym.
https://www.unicef.org/reports/promoting-and-protecting-mental-health-schools-and-learning-environments - Speranza, M. i in. (2025). School Belonging and the Mental Health of Adolescents: A Scoping Review. Revista Electrónica Educare, 29(3). Przegląd zakresowy badań dotyczących związku poczucia przynależności szkolnej ze zdrowiem psychicznym nastolatków.
https://doi.org/10.15359/ree.29-3.20118 - Welty, C. W. i in. (2024). School Connectedness and Suicide Among High School Youth: A Systematic Review.Journal of School Health. Przegląd systematyczny dotyczący związku więzi ze szkołą z ryzykiem samobójczym wśród młodzieży.
https://doi.org/10.1111/josh.13445
